Migraine is een vorm van neurovasculaire hoofdpijn die in aanvallen van verschillende duur en ernst voorkomt. Daarnaast wordt migraine gekenmerkt door begeleidende verschijnselen, zoals misselijkheid, overgevoeligheid voor licht en geluid en soms door een aura.

De precieze pathofysiologie van migraine is nog onduidelijk. Patiënten met migraine kunnen overgevoelig zijn voor sommige prikkels, zoals veranderingen van hormoonspiegels (bijv. tijdens ongesteldheid). Door het overschrijden van een prikkeldrempel kan dan een tijdelijke ontregeling ontstaan in de hersenen, waarbij bloedvaten en hersenvliezen worden geprikkeld en er hoofdpijn ontstaat. Het is aangetoond dat genetische factoren een belangrijke rol spelen bij migraine.

Er zijn veel verschillende soorten migraine waarvan de belangrijkste typen hier worden uitgelicht:

• Migraine met aura. Een aura is een neurologisch verschijnsel dat voorafgaand aan de hoofdpijn bij een migraineaanval optreedt. Dit gebeurt bij 15-25% van de personen met migraine. Meestal gaat het om een visueel aura (lichtflitsen, schitteringen of flikkeringen) dat maximaal 60 minuten duurt [1]. Andere voorbeelden van aurasymptomen zijn uitbreidende tintelingen of een doof gevoel in de lippen, hand of gelaat aan één kant.

• Migraine zonder aura. Dit is de meest voorkomende vorm van migraine. Hierbij is er geen sprake van een aura, maar kunnen wel prodromale verschijnselen aanwezig zijn. Deze treden enkele uren tot een dag vóór de migraineaanval op en zijn een soort waarschuwingsverschijnselen. Hierbij kan iemand bijvoorbeeld gaan geeuwen, last krijgen van depressieve gevoelens, trek in bepaald eten krijgen en hyper- of hypoactief worden.

• Menstruele migraine. Bij 60% van de vrouwen zijn de migraineaanvallen sterk gerelateerd aan de menstruele cyclus. De aanvallen treden dan meestal voor- of tijdens de menstruatie op.

• Chronische migraine. Deze diagnose wordt gesteld als de patiënt aan de volgende eisen voldoet [2]:

  • 15 dagen of vaker per maand hoofdpijn heeft, waarvan minstens 8 migrainedagen

  • Gedurende >3 maanden

  • Ontstaat na minimaal 5 eerdere migraineaanvallen

• Familiaire hemiplegische migraine. Hierbij treedt een halfzijdige verlamming op vóór of tijdens de migraineaanval.

Bij migraine is er sprake van recidiverende hoofdpijnaanvallen die 4 tot 72 uur duren. Er is unilaterale (aan één zijde van het hoofd), matige tot ernstige, meestal bonzende hoofdpijn, vaak met misselijkheid en braken. De patiënt blijft meestal stilliggen, omdat lichamelijke activiteit de klachten verergeren.

Tot slot zijn er ook begeleidende verschijnselen aanwezig. Voorbeelden hiervan zijn foto- en fonofobie (overgevoeligheid voor licht en geluid). Voordat de aanvallen beginnen, kan er een aura optreden (zie ‘Typen’ voor meer info). Na een aura ontstaat de hoofdpijn binnen 60 minuten [2].

Alarmsymptomen

Er zijn verschillende alarmsymptomen die kunnen duiden op een andere oorzaak dan migraine. Dit zijn enkele voorbeelden:

• Hersentumor: een eerste migraineaanval boven de 40 jaar, persoonlijkheidsveranderingen, neurologische afwijkingen en braken niet gerelateerd aan de hoofdpijn.

• Transient ischaemic attack (TIA): op het moment dat een aura acuut optreedt.

• Een vaatmalformatie: mits een aura altijd aan dezelfde kant van het lichaam optreedt [1].

Bij migraine en de behandeling van migraine kunnen bepaalde averechtse gevolgen of complicaties optreden. Hieronder worden enkele voorbeelden genoemd:

- Medicatieafhankelijke hoofdpijn: de medicijnen helpen niet meer tegen de hoofdpijn, maar veroorzaken deze juist. Doordat er meer hoofdpijn ontstaat, zal de patiënt vervolgens weer meer hoofdpijnmedicatie innemen, waardoor er een vicieuze cirkel ontstaat. Klik hier om de officiële definitie van medicatieovergebruikshoofdpijn te vinden.

- Migraineus infarct: dit is een herseninfarct dat ontstaat tijdens een voor de patiënt typische migraineaanval met visuele aura. Patiënten met migraine hebben ongeveer een twee keer zo hoog risico op het krijgen van een herseninfarct vergeleken met mensen zonder migraine [2].

Bij patiënten met migraine is aanvullend beeldvormend onderzoek meestal niet geïndiceerd en wordt de diagnose uitsluitend op basis van de anamnese gesteld. De patiënt kan daarvoor ook gebruik maken van een hoofdpijndagboek en hierin bijhouden wanneer en hoe vaak de hoofdpijn ontstaat, hoe ernstig deze is en of er typische begeleidende verschijnselen waren. Door het toepassen van internationaal afgesproken criteria kan onderscheid gemaakt worden tussen migraine en spanningshoofdpijn [2].

De behandeling van migraine bestaat ten eerste uit voorlichting en niet-medicamenteuze adviezen. Eerst is het belangrijk om uitlokkende of verergerende factoren te beperken. Voorbeelden hiervan zijn slaapgebrek, te veel cafeïne of medicatie. Daarnaast moet de patiënt gewezen worden op het feit dat hij/zij een verhoogd risico loopt op het krijgen van een herseninfarct (risico is ongeveer twee keer verhoogd) [2]. Daarom is het van belang om ook aandacht te besteden aan mogelijk andere cardiovasculaire risicofactoren (zoals roken en obesitas).

De medicamenteuze behandeling van migraine bestaat uit een aanvals- en onderhoudsbehandeling. Bij de aanvalsbehandeling wordt op het moment dat de hoofdpijn begint, gestart met pijnstilling en eventueel een anti-emeticum. Een anti-emeticum wordt gegeven bij patiënten die last hebben van misselijkheid en/of braken tijdens een migraineaanval. De eerste stap van pijnstilling is paracetamol, maar als dit onvoldoende werkt kan er over worden gegaan op een NSAID (bijvoorbeeld ibuprofen) en vervolgens op een triptaan (bijvoorbeeld sumatriptan). De triptanen zijn specifiek voor migraine ontwikkeld. Preventieve behandeling kan worden gebruikt als de frequentie van de aanvallen 2 of meer keer per maand is. Antihypertensiva zoals bètablokkers of candesartan en amitriptyline (antidepressivum) kunnen hiervoor worden gebruikt [2]. Recent werden specifieke medicijnen voor de preventieve behandeling van migraine ontwikkeld, de zogenaamde CGRP-antagonisten.

Auteurs

Auteur: Sarah Dekker, geneeskundestudent
Co-auteur: Lars Nijman, geneeskundestudent
Student reviewer: Anniek Heemskerk, geneeskundestudent
Medisch specialist reviewer: J. Haan, neuroloog

Link voor verdieping
https://www.amboss.com/us/knowledge/Migraine/

Referenties

[1] de Jongh, T. O. H. (2016). Diagnostiek van alledaagse klachten (4de editie). Bohn Stafleu van Loghum.

[2] Hoofdpijn. (2022, 9 januari). NHG-Richtlijnen. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hoofdpijn#volledige-tekst

LUMC. (2022, 9 januari). Informatie over migraine | LUMC. https://www.lumc.nl/org/hoofdpijn-onderzoek/info-migraine/

Hersenstichting. (2022, 9 januari). Wat is migraine? https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/migraine/